از آن از طريق بوشهر و بغداد به هندوستان ، ماوراء قفقاز و قفقاز صادر مىگردد . قيمت هر خروار گندم در سالهاى مختلف بين 2 / 1 و 5 / 4 دوكات هلندى ( تومان طلا ) در تغيير است . غلهء كرمانشاه از ساير جاها ارزانتر است . يك خروار كاه بين 2 / 0 تا 8 / 0 تومان ارزش دارد . جو مخصوص تعليف اسب است ؛ جو دوسر اصلا كاشته نمىشود . چاودار يا چودر يا ديوك فقط در معدودى از نواحى كوهستانى ، در ارتفاع بين پنج تا شش هزار پا و فى الجمله در شهرك اسك و روستاهاى واقع در جلگهء شيراز حاصل ناچيزى دارد ؛ در دشتها گرما و خشكى مانعى براى روئيدن آن به حساب مىآيد . در بعضى از جاها فقيرترين طبقات از ارزن نان تهيه مىكنند . برنج در سراسر كشور غذاى اصلى طبقهء مرفه بشمار مىرود . اما معلوم است كه كارگران برنج را به عنوان غذاى استثنائى و اتفاقى مىخورند ، چه شهرت دارد كه برنج قوهء كافى به عضلات نمىرساند . فقط در ولايات ساحلى مازندران و گيلان غذاى تمام طبقات مردم از برنج و ماهى نمك‌سود تشكيل مىشود . در آن صفحات مدعيند كه خوردن نان براى سلامت زيان‌آور است و از اين گذشته زمين باتلاقى آن ديار براى كشت غله مساعد نيست اما اين هر دو ادعا بر سهو و سبق ذهن متكى است ، زيرا بر خلاف آنچه گفته شد مسلم است كه گناه بىرمقى مردم و سستى عضلات و رنگ‌پريدگى آنها در مقايسه با سكنهء سالمتر نان و گوشت‌خور جلگه‌هاى مرتفع و حتى علت ضعف دائمى ناشى از تب و نوبهءشان ، هم تغذيهء ناقص است و هم آب و هواى ناسالم باتلاقى آن نواحى . اما دربارهء قابليت زمين براى كشت غله آزمايشهاى موفقيت‌آميزى كه در اين اواخر توسط چند تن از كشتكاران هوشمند به عمل آمد حجتى كافى است . بين انواع مختلف برنج آنچه به نام چمپا شهرت يافته از همه مرغوبتر است . اين برنج را در حوالى شيراز مىكارند اما اصلش از پيشاور است و براى آنكه نژاد آن دچار انحطاط نشود هرچند سال يك‌بار بايد باز بذر تازهء آن را از آنجا وارد كنند . امتياز برنج چمپا اصولا در آن است كه در آب لعاب نمىدهد و در نتيجه دانه‌هاى برنج در حين پختن به يكديگر نمىچسبد . پس از آن از نظر اهميت ، بايد « عنبربو » را ذكر كرد كه از مازندران است و چندان لعاب نمىدهد ولى در حين پخت بوئى مخصوص مانند بوئى كه از موش برمىخيزد از آن متصاعد مىشود . از انواع پست‌تر و لعاب‌دارتر برنج ، آشى مايه‌دار مىپزند كه غذاى مورد علاقهء طبقات متوسط است . براى اينكه پوست را از مغز برنج جدا كنند آن را با نمك مخلوط مىكنند و بعد به كمك اهرمى كه فرو مىافتد ( دنگ ) مىكوبند . اما كسبه نيز تقلب مىكنند و نمك در برنج مىريزند تا بدين طريق آن را سنگينتر كنند . يك من ( 3 / 1 5 پوند ) برنج مازندران در تهران بين 025 / 0 تا 1 / 0 تومان قيمت دارد . ايرانيان برنج محصول كشور را از طريق درياى خزر به روسيه صادر مىكنند اما مقدار آن اهميت چندانى ندارد .